Bekijk hier de foto's van Cultural Delta

Naar een Cultural Delta
Het symposium dat 9 juni op het Ravelijn te Bergen op Zoom plaats zal vinden bestaat uit een academische zitting en forumdiscussie waarbij wetenschappers, cultuurvertegenwoordigers en vertegenwoordigers van de creatieve industrie, provinciale, landelijke en internationale bestuurders de weg zullen wijzen naar de realisatie van een Cultural Delta op Vlaamse, Zeeuwse en Brabantse schaal. Zij reiken de wegwijzers aan om de route naar een Cultural Delta succesvol te bewandelen
.

Promofilmpje Ravelijnlezing 2010

Untitled from Gerard Steur on Vimeo.

  Lezing stedelijke regio’s en de kenmerken van een deltacultuur

Lezing door : Prof. dr. Anton C. Zijderveld


- De politieke, economische en culturele oriëntatie is te eenzijdig op de Randstad en de vier grote steden daarin gericht. In Europa, maar ook elders in de wereld, neemt het belang van de regio’s met daarbinnen sociaal-cultureel en economisch sterke steden toe. Deze regio’s overschrijden ook vaak de grenzen van de bestaande natiestaten: euregio’s. Het gaat al lang niet meer om een niet-stedelijk platteland en zeker ook niet om provincialisme. Het zijn zich ontwikkelende, nieuwere configuraties.

- Te zien tegen de achtergrond van twee grote processen: de europeanisering en de mondialisering (globalisering). Delors: “L’Europe des régions, pas des nations!” De economie en vooral de cultuur overschrijden de nationale en zelfs de Europese grenzen. Burgers communiceren via het internet wereldwijd, studenten kunnen in het buitenland studeren, de indruk van een ‘global village’ wordt steeds sterker. Maar dit levert een paradox op: door deze mondialisering is er ook behoefte aan een identificatie met de directe maatschappelijke omgeving – voorbij buurt stad of dorp met de omringende regio. Bijv. Twente, Nrd en Zd Limburg, Brabant, Zeeland, etc. Geen provincialisme, maar regionalisme. Focus op ‘eigen’ cultuur: bijv. het dialect.

- In Europa grensoverschrijdend: euregio’s (Schengen!) In ons land: Twente, Zd. Limburg (Maastricht-Aken-Luik). Politie en ambulances werken in Twente euregionaal.

- Uiteraard is de economie in deze regionalisering essentieel. Zo nemen Kamers van Koophandel vaak het initiatief om grensoverschrijdend in een euregio te werken. Maar even essentieel zijn de steden en hun cultuur, de stedelijkheid (stadscultuur, die de humuslaag voor de economie en de ‘creatieve industrie’ vormt. Bijv. Glasgow-Edinburgh (Schotland), Bilbao (Baskenland), Barcelona (Catalonië) München-Augsburg (Beiern), Maastricht-Aken-Luik (Euregio Maas-Rijn), Enschede-Münster-Bielefeld (Twente). Universiteiten, musea, orkesten, popodia, etc. Doorgaans geen grote wereldsteden; omvang niet het belangrijkste, wel de culturele uitstraling. Bovendien: belangrijk is de identificatie met (en trots op) de regio door de burgers: geen Blut-und-Boden provincialisme, maar kosmopolitische participatie in wat er in de regio politiek, economisch en cultureel gebeurt. De regio zit ook niet in de genen. Bij verhuizing doorgaans snel een andere regionale identificatie.

- Probleem van de Randstad: vanwege de G4 nooit een echte regio geworden. Ik verhuisde in 1986 van Tilburg naar Rotterdam en dat was wel weg van Brabant maar niet naar Zuid-Holland. Met Zuid-Holland is identificatie onmogelijk, met Rotterdam wel; stedelijk chauvinisme, geen regionaal chauvinisme zoals dat in Brabant bestaat. Overigens zijn deze regio’s geen bestuurlijke, bureaucratische bolwerken, maar eerder flexibele netwerken. De wens van een regio een onafhankelijke natiestaat te maken (Schotland, Catalonië, Baskenland) is ouderwets. ‘postnapoleontisch’.

- Rol van de provincies: buiten de Randstad moeten ze de regisserende en stimulerende rol in deze regionalisering spelen. Verbouwing van het Huis van Thorbecke! ‘Den Haag’ wordt steeds meer de zwakke tussenlaag tussen ‘Brussel’ (EU) enerzijds en de provincies plus stedelijke regio’s anderzijds. Voorbeeld: Provincie Brabant.

- Maar er is nog een ander fenomeen dat voor onze besprekingen van vandaag belangrijk is: het eigen karakter van een delta. Een deltacultuur verschilt wezenlijk van een eilandcultuur. Eilandculturen (Engeland, Japan) hebben de neiging zich af te sluiten: ‘splendid isolation’. Conservatief! Het eiland blijft de thuisbasis en wordt vaak gezien als het centrum van de wereld. Deltaculturen (Nederland/België: Maas en Rijn; Mekongdelta in Vietnam) zijn daarentegen open en flexibel omdat ze afhankelijk zijn van handel en vooral van doorvoer naar een achterland. Progressief!

- Nu kom ik op ons gebied en heb daarover een droom, een utopie die ik nu wat ongenuanceerd uiteenzet, in het besef overigens dat die al werkelijkheid aan het worden is!. Ik zie West-Brabant als onderdeel van een relatief omvangrijke euregio die zich uitstrekt van Rotterdam tot Antwerpen en West-Vlaanderen. Ze wordt gekenmerkt door een deltacultuur – de delta van de Schelde en de Maas. De polen van deze regionale delta zijn dus twee grote havensteden die economisch van mondiaal belang zijn maar ook cultureel (universiteiten, musea, orkesten, popcultuur, opera, etc.) mondiaal aan de weg timmeren. In Rotterdam roep ik altijd dat we ons minder op de Randstad en meer op deze regionale delta ten zuiden van de stad moeten oriënteren. De Rotterdamse haven moet niet concurreren met de haven van Antwerpen doch samen met Terneuzen en Vlissingen een driehoek vormen die kan concurreren met andere mondiale havensteden, zoals vooral Hamburg en eventueel Le Havre. Maar met de tussenliggende steden als Bergen op Zoom, Roosendaal, Middelburg en Dordrecht moet er een stedelijke regio opbloeien waar burgers zich mee kunnen identificeren en waar ze trots op kunnen zijn. Deze regio overschrijdt steeds meer de grens tussen Nederland en België, want West-Vlaanderen met de steden Antwerpen, Brugge en Gent hoort erbij. Er is veel mis met nationalisme (wij-zij tegenstelling binnen rigide landsgrenzen), maar niets met stedelijk, regionaal en landsgrenzen overschrijdend chauvinisme (samen de schouders eronder).

- Het provinciebestuur speelt hierin een belangrijke rol. Ze moet regisseren en inspireren, maar vooral ook over de Belgisch-Nederlandse grens belangen verbinden en in ‘Brussel’ (de EU) politieke en financiële steun verkrijgen. Waar dat in ‘Den Haag’ mogelijk is, moet het natuurlijk gebeuren, maar het zwaartepunt ligt niet daar maar in ‘Brussel’ (EU).

- De bestuurskundige pavlovreactie is dat er een bestuur boven deze regio moet komen. Ik denk dat dit onverstandig zou zijn. De samenwerking tussen het provinciale bestuur en de stedelijke besturen in de regio kan in een flexibele netwerkconstructie gestalte krijgen. Wellicht ontstaat er dan op den duur zoiets als wat ze in Amerika een ‘authority’ noemen, een euregionale autoriteit maar daar moet je niet mee beginnen, omdat je dan allerlei processen van onderop gemakkelijk doodbureaucratiseert. Het vereist verlicht staatsmanschap van de CdK en de desbetreffende burgemeesters om deze euregionale ontwikkeling in een vitale delta te faciliteren, inspireren en regisseren. En ze moeten vooral niet teveel naar ‘Den Haag’ en de Randstad kijken en luisteren!

...